Download Freewww.bigtheme.net/joomla Joomla Templates Responsive

 

Nosema spores

Πολλές φορές αναφερόμαστε στα προβλήματα και τις ασθένειες των μελισσών χωρίς πραγματικά να ξέρουμε πολλά για αυτές ή έστω αρκετά ώστε να είμαστε σε θέση να τις αντιμετωπίσουμε. Η νοζεμίαση είναι μια απο τις δυο σημαντικότερες ασθένειες που προσβάλουν τα μελίσσια μας και έχουν την δυνατότητα να φέρουν την κατάρρευση του σμήνους σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Για την ακρίβεια μπορούν να υποβόσκουν για αρκετό καιρό σε υποκλινική μορφή μέχρι να αρχίσουν να παρουσιάζουν συμπτώματα όπου και τότε είναι πιθανότατα και αργά.


  Η νοζεμίαση προκαλείται απο τα πρωτόζωα Nosema Apis και Nosema Ceranae. Το παράσιτο Nosema Ceranae εμφανίστηκε στην Ελλάδα το 2006 πιθανότατα απο την Ισπανία μέσω γύρης. Η νοζεμίαση απο το πρωτόζωο Nosema Apis εχει μια μακροχρόνια σχέση με την Ευρωπαϊκή μέλισσα όπου συνήθως δεν προκαλεί μεγάλες ζημιές στα σμήνη ειδικά σε θερμότερα κλίματα όπου οι μέλισσες μπορούν να πετάξουν και να καθαρίσουν το έντερο κατα τη διάρκεια του χειμώνα, προβλήματα παρατηρούνται οταν κλειστούν μέσα μεγάλο διάστημα λόγω ψύχους. 


  Ο μύκητας Nosema Apis παράγει σπόρια που διατηρούν τη βιωσιμότητα τους για 2 χρόνια στα περιττώματα της μέλισσας, 2 μήνες στο έδαφος και 4 μήνες στο μελί. Τα σπόρια καταστρέφονται όταν εκτεθούν στις ηλιακές ακτίνες για 15-30 λεπτά, στο φαινικό οξύ 4% για 10 λεπτά, στους ατμούς του οξικού οξέως 15% για 2 μέρες και στους ατμούς της φορμόλης για 48 ώρες. Καταστρέφονται επίσης όταν οι προσβεβλημένες κηρήθρες θερμανθούν στους 49 °C για 24 ώρες και οι κυψέλες και τα πλαίσια εμβαπτιστούν για 15 λεπτά σε καυστική σόδα (0,5 κιλά σε 50 λίτρα νερό ).  (Πρακτική Μελισσοκομία    Α. Θρασυβούλου)

  Τα σπόρια των N. Apis και N. cerenae δεν έχουν εµφανείς µορφολογικές διαφορές, κι αυτός προφανώς ήταν και ο βασικότερος λόγος της µη αποµόνωσής του δεύτερου για τόσα χρόνια (5). Επίσης η παθογένεια του Nosema ceranae δεν µπορεί παρά να ακολουθεί την αντίστοιχη των πρωτόζωων. Έτσι η µόλυνση µιας µέλισσας γίνεται µε την κατανάλωση σπορίων του πρωτόζωου, κυρίως µέσω της τροφής ή του νερού.. Τα σπόρια στο στοµάχι της µέλισσας υπό την επίδραση των γαστρικών υ- γρών, προβάλλουν το πολικό τους νηµάτιο, προσβάλλοντας τα επιθηλιακά κύτταρα.


Life cycle of Nosema apis 
  Στη συνέχεια το περιεχόµενο των σπορίων περνά στα επιθηλιακά κύτταρα, όπου τρέφονται έντονα και πολλαπλασιάζονται αγενώς σε µεγάλους αριθµούς και σε σύντοµο χρονικό διάστηµα. Σε 4-6 ηµέρες στο στοµάχι της µέλισσας µπορούν να µετρηθούν και 30 – 50 εκατ. σπόρια. Τα σπόρια αυτά απελευθερώνονται µέσα στο έντερο ή περνούν στο απευθυσµένο και αποµακρύνονται σε µεγάλους αριθµούς µε τα περιττώµατα της µέλισσας. 

  Η διασπορά των σπορίων µέσα στο µελίσσι γίνεται µε τη τροφάλλαξη, ενώ οι νεαρής ηλικίας µέλισσες προσβάλλονται όταν προσπαθούν να καθαρίσουν τη φωλιά από τα σκουπίδια, κοµµατάκια κεριού, συσσωµατώµατα γύρης. Τα σπόρια και οι βλαστικές µορφές του παθογόνου, υπάρχουν παντού µέσα στη κυψέλη, στις κηρήθρες, στην αποθηκευµένη γύρη και νέκταρ και όπου, κάτω από δύσκολες συνθήκες, οι µέλισσες αναγκάζονται να αφήσουν τα περιττώµατά τους. Ένα στοιχείο που διαφοροποιεί την ανάπτυξη και τον πολλαπλασιασµό των σπορίων του N. cerenae από το N. apis στη µέλισσα, είναι η αντοχή του πρώτου στις υψηλές θερµοκρασίες.


Nosema spores

                                               *Σπόρια Νοζεμίασης στο μικροσκόπιο 

 

Επίδραση της  νοσεµίασης στο µελίσσι.

  Η προσβολή των µελισσών από πρωτόζωα είναι  γνωστό  ότι προκαλεί µία  σειρά  µεταβολικών αλλαγών στον ξενιστή. Οι προσβεβληµένες µέλισσες έχουν χαµηλότερα επίπεδα πρωτεΐνης στο σώµα τους, γεγονός που επηρεάζει την  ανάπτυξη και λειτουργία των υποφαρυγγικών αδένων. Το  γεγονός  αυτό µε τη σειρά του έχει µία ακολουθία επιπτώσεων στη  λειτουργία του µελισσιού.

  • ƒ   Οι  παραµάνες µέλισσες χάνουν την ικανότητα παραγωγής βασιλικού πολτού, εγκαταλείπουν το γόνο και τη βασίλισσα και γίνονται συλλέκτριες και      πεθαίνουν γρήγορα.
  • ƒ   Η βασίλισσα υποσιτίζεται, ένας  αριθµός ωών πεθαίνει χωρίς να δώσει προνύµφες
  • ƒ   Η βασίλισσα προσβάλλεται από τις εργάτριες, σταµατά να ωοτοκεί και πεθαίνει ή αντικαθίσταται σε λίγες εβδοµάδες
  • ƒ   Οι  νεαρές προνύµφες υποσιτίζονται επίσης και εξελίσσονται σε ακµαία άτοµα µε µικρό προσδόκιµο όριο  επιβίωσης.

Η  προσβολή επίσης ενεργοποιεί το σχηµατισµό λιπαρών οξέων  στην  αιµολέµφο, µειώνοντας και  εκεί το επίπεδο των υδατανθράκων. 

 

  Από νεότερες έρευνες φαίνεται ότι  το πρωτόζωο χρησιµοποιεί  (καταναλώνει) υδατάνθρακες των  επιθηλιακών  κυττάρων του  στοµαχιού του  ξενιστή . Οι υδατάνθρακες είναι  βασική πηγή ενέργειας. Ιδιαίτερα οι µέλισσες και  δη οι  συλλέκτριες  πρέπει  να  διατηρούν υψηλό  το  ρυθµό του µεταβολισµού τους κατά την πτήση και για να το κάνουν αυτό θα πρέπει να έχουν διαθέσιμες πηγές ενέργειας (υδατάνθρακες).

  Με  δεδοµένο όµως  ότι  µε  την  προσβολή του  µελισσιού από νοσεµίαση οι συλλέκτριες είναι  αυτές που έχουν το µεγαλύτερο φορτίο σπορίων των πρω- τόζωων, η  µείωση της  διάρκειας ζωής  αυτών  είναι  δεδοµένη. Ιδιαίτερα κατά το φθινόπωρο και  την  άνοιξη η  µείωση αυτή φτάνει το 50%  του  χρόνου ζωής.

  Αυτή  η παλιά γνώση  σε συνδυασµό µε την  παρατήρηση των τελευταίων χρόνων, ότι  η  προσβολή από το  Nosema cerenae, νέο  παράσιτο για  την  Αpis mellifera,  προκαλεί  µεγαλύτερη θνησιµότητα στα  µελίσσια, οδηγεί στη σκέψη ότι το νέο  πρωτόζωο έχει  µεγαλύτερη θνησιγενή δράση στις  µέλισσες, πιθανόν µέσω  του  πιο  έντονου ενεργειακού στρες  που τις υποβάλλει και  φυσικά  επειδή είναι  ένας  νέος  άγνωστος εχθρός, που η µέλισσα δεν έχει βρει τρόπο να  προσαρµόσει τον µεταβολισµό της  ώστε  να µπορεί να τον  αντιµετωπίσει. Έρευνα επάνω στη  συγκεκριµένη υπόθεση, πραγµατικά έδειξε ότι η προσβολή των µελισσών από το Nosema cerenae προκαλεί στις  µέλισσες διατροφική ανεπάρκεια, αυξάνει την όρεξη και την αίσθηση της πείνας. Στη  προσπάθεια όµως  να  καταδειχθούν οι  λόγοι  της  µείωσης της  διάρκειας ζωής  των προσβεβληµένων µελισσών, φάνηκε ότι αυτό  συµβαίνει µόνο  όταν αυτές οι µέλισσες δεν  έλαβαν παραπάνω τροφή. Πραγµατικά µέλισσες προσβεβληµένες από το Nosema cerenae, οι  οποίες όµως  είχαν στη διάθεσή όση  τροφή ήθελαν, έζησαν  όσο  και  οι  υγιείς. Αυτό όµως δείχνει ότι η θνησιµότητα των προσβεβληµένων από το Nosema cerenae µελισσών οφεί- λεται κυρίως στη  µείωση του  ρυθµού µεταβολισµού τους και όχι σε κάποια άλλη παθογόνο δράση της  προσβολής, µε δεδοµένο ότι επίσης µορφολογικά δεν  παρουσιάζονται διαφορές µεταξύ των υγιών και  των άρρωστων µελισσών, όπως συµβαίνει µε την προσβολή από το N. apis.

Με βάση τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό ότι σε περιόδους έντονης ανάγκης ενέργειας, όπως κατά  το χειµώνα (µελισσόσφαιρα) ή κατά την αποθήκευση µελιού (καλοκαιρινές  ανθοφορίες)  η επίδραση του παρασιτισµού ιδιαίτερα των συλλεκτριών ενός µελισσιού από το Nosema cerenae θα γίνεται περισσότερο  κρίσιµη, καθώς το αίσθηµα της  πείνας θα γίνεται πιο έντονο.

Αυτό το αυξανόµενο  αίσθηµα πείνας  των  συλλεκτριών µελισσών έχει επιπτώσεις όχι µόνο στην ατοµική συµπεριφορά των µελισσών αλλά και στην κοινωνική συµπεριφορά του σµήνους,όπως:

  • ƒ Αυξηµένη τροφάλλαξη, η οποία όµως οδηγεί στη µεγαλύτερη εξάπλωση

           της  προσβολής µέσα  στο µελίσσι

  • ƒ   Περισσότερες και πιο «ριψοκίνδυνες» πτήσεις προς αναζήτηση τροφής. Η

             συγκεκριµένη συµπεριφορά µπορεί :

  1.  να αυξήσει τη µετάδοση της  ασθένειας σε άλλα µελίσσια,
  2. να αυξήσει τη τάση  των µελισσιών για  λεηλασία, αλλά και
  3. να  οδηγήσει στο θάνατο τις  ήδη προσβεβληµένες και καταπονηµένες συλλέκτριες.

Το τελευταίο συνδυάζεται άµεσα µε το κυριότερο σύµπτωµα της  προσβολής ενός µελισσιού από ασιατική νοσεµίαση, την  έντονη µείωση του  πληθυσµού χωρίς την παρουσία νεκρών µελισσών µέσα  ή µπροστά στη κυψέλη.

Τέλος  πρέπει να  τονιστεί  ότι στις  µέλισσες, όπως και στα  άλλα κοινωνικά έντοµα, η συχνότητα των  πτήσεων συλλογής δεν  καθορίζονται µόνο  από τις ανάγκες της  κοινωνίας αλλά και  από το αίσθηµα πείνας των ίδιων  των συλλεκτριών.

 

Συµπτώµατα – Εποχική διακύµανση

Απ’  ότι  αναφέρθηκε παραπάνω αποδεικνύεται ότι  αν  και  τα  παθογόνα N. apis  και N.  cerenae  ανήκουν στα πρωτόζωα, η παθογένειά τους  κατά τον παρασιτισµό τους στη µέλισσα  διαφοροποιείται.  Αναµενόµενο λοιπόν να διαφοροποιούνται και τα συµπτώµατα στο µελίσσι αλλά και η εποχική διακύµανση.

Έτσι  η  προσβολή του  µελισσιού από το N. cerenae συνήθως γίνεται αντιληπτή από τον µελισσοκόµο σε προχωρηµένο στάδιο  ή όταν  επικρατήσουν δυσµενείς συνθήκες,  όπως έλλειψη ή  µικρής διάρκειας ανθοφορίες. Τότε το µελίσσι χάνει σε  σύντοµο χρονικό διάστηµα ασυνήθιστα µεγάλο µέρος του πληθυσµού  του, ενώ δεν εντοπίζονται νεκρές  µέλισσες  στον πυθµένα ή µπροστά στη κυψέλη. Οι µέλισσες, όπως ήδη έχει  αναφερθεί, µη µπορώντας να ικανοποιήσουν την  αυξηµένη αίσθηση πείνας, που τους  προκαλεί ο πολλαπλασιασµός  των  σπορίων του πρωτόζωου στο στοµάχι τους, πεθαίνουν µακριά από τη  κυψέλη στη  προσπάθειά τους  να  βρουν τροφή. Οι µέλισσες που µένουν στη κυψέλη δεν παρουσιάζουν τις χαρακτηριστικές της νοσεµίασης διογκωµένες κοιλιές και  τα φτερά σε µη κανονική θέση, ενώ συνήθως δεν  γίνονται αντιληπτά και περιττώµατα µέσα  ή επάνω κυψέλη, τουλάχιστον περισσότερο του φυσιολογικου.

Πριν  όµως  από αυτό  το  στάδιο  θα  µπορούσε ο µελισσοκόµος να εντοπίσει στα ύποπτα µελίσσια µία  αδυναµία ανάπτυξης ή µία όχι ισόρροπη ανάπτυξη γόνου και  πληθυσµού. Στα  µελίσσια που είναι  προσβεβληµένα, όπως έχει παραπάνω αναφερθεί, µειώνεται η παραγωγή βασιλικού πολτού µε  αποτέλεσµα και  η  βασίλισσα υποσιτισµένη να  περιορίζει την  ωοτοκία της  αλλά και   ένα  ποσοστό των  προνυµφών να  πεθαίνει. Επίσης µέρος των  προσβε- βληµένων νεαρών σε ηλικία µελισσών δεν γίνονται παραµάνες, αλλά κατευθείαν συλλέκτριες, ορµώµενες από την  ανάγκη τους  να  καλύψουν τις παραπάνω διατροφικές τους  ανάγκες,  εξαιτίας της  προσβολής . Έτσι το µελίσσι µπορεί να  συλλέγει µέλι  αλλά δεν  εκτρέφει γόνο, µε  επακόλουθο µόλις η συγκεκριµένη ανθοφορία  τελειώσει, το µελίσσι  να καταρρεύσει, χάνοντας τον «κουρασµένο» πληθυσµό του.

Γίνεται  αντιληπτό λοιπόν ότι  στην  περίπτωση της  προσβολής των  µελισσών από το  N.  cerenae  δεν υπάρχει ακριβώς εποχική διακύµανση. Υπάρχουν καλές και  κακές συνθήκες συλλογής, υπάρχουν ανθοφορίες ή µελιτοφορίες που διαρκούν ή όχι  και  φυτά  που δίνουν υψηλής θρεπτικής αξίας γύρη στις µέλισσες και  άλλα που εξ αιτίας της  παρατεταµένης ξηρασίας δεν  µπορούν να  παράξουν ούτε   θρεπτική  γύρη,  αλλά ούτε   νέκταρ  µε  υψηλό ποσοστό σακχάρων.
Οι μελισσες που εχουν προσβληθει απο Nosema Ceranae δεν παρουσιαζουν τα τυπικα συμποτωματα της Νοζεμιασης (διαρροια ασυνδετα φτερα κτλ) απλα πεθαινουν γρηγορα. Οπως αναφερθηκε σε αντιθεση με την Nosema Apis αντεχει στις υψηλες θερμοκρασιες οποτεκαι επιμενει και τους καλοκαιρινους μηνες.

                     Nosema Ceranae             Apis Nosema Apis

 

Σημαντικές επιστημονικές αναφορές απο το εξωτερικό :

  • Ο χρόνος ζωής των μελισσών που έχει προσβληθεί απο το πρωτόζωο Nosema Apis μπορεί να μειωθεί μέχρι 78%. Σε αυτό το σημείο ο ρυθμός θανάτου των μελισσών ξεπερνά τον αριθμό γέννησης όποτε και έρχεται κατάρρευση. Σε μια τυπική περίπτωση κατάρρευσης απο νοζεμίαση απο το πρωτόζωο  Nosema Apis βρίσκεται η βασίλισσας με μερικές μέλισσες και ελάχιστο σφραγισμένα γόνο  (Anon 2004)
  • Το απογοητευτικό φαινόμενο της νοζεμίαση είναι οτι η μολυσμένη αποικία φαίνεται καθαρή ακόμα και όταν βρίσκεται σε επίπεδο που το μελίσσι είναι έτοιμο να καταρρεύσει και δημιουργεί πρόβλημα στην παράγωγη μελιού και της επικονίασης (Hornitzky 2005)
  • Ο Cox-Foster (2007) ανίχνευσε το πρωτόζωο σε εισαγόμενο κινέζικο βασιλικό πολτό που τον χρησιμοποιούσαν οι βασιλοτρόφοι στην Αμερική.
  • Ο Delaguila (2006) αναφέρει οτι , σε εργαστηριακές έρευνες και θερμοκρασία 37° (θερμοκρασία ανθρωπίνου σώματος), κύτταρα θηλαστικών μολύνθηκαν. Αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ανθρώπινης μικροσποριδίωσης.
  • Ο Higes (2007) σε εργαστηριακές μετρήσεις βρήκε 100% θνησιμότητα των μελισσών που προσβλήθηκαν απο N. cerenae μέσα σε μόλις 8 μέρες.
  • Ο Carreck (1997) αναφέρει οτι τρεις ιοί πολλαπλασιάστηκαν σχεδόν παντα σε μέλισσες προσβεβλημένες με νοζεμίαση λογω του ρήγματος των επιθηλιακών κύτταρων.
  • Ο Higes (2007) ανακάλυψε οτι η μεταφορά των σπορίων του πρωτόζωου N. cerenae  γίνεται μέσω της γύρης όταν την σαλιώνουν για να πακεταριστεί στα πίσω πόδια της συλλέκτριας. Η νεαρή μέλισσα μπορεί να είναι καταδικασμένη απο το πρώτο της γεύμα (Cox-Foster 2005).

 

Βασιλειάδης Κοσμάς 

Επαγγελματίας Μελισσοκόμος - Βασιλοτρόφος

 

Πηγές :
- Νέες πληροφορίες για τη Νοσεµίαση των µελισσών Σοφία Γούναρη Ερευνήτρια Γ’ Ινστ. Κτηνιατρικών Ερευνών Αθηνών, ΕΘΙΑΓΕ 
- Πρακτική Μελισσοκομία Α. Θρασυβούλου
- http://scientificbeekeeping.com/

 

Σχόλια   

+3 #1 Κουτρου 09-12-2016 18:09
Πολυ ωραιο αρθρο.Μπραβο κοσμα.Οσο καλυτερα κατανοησουμε τον εχθρο μας, τοσο πιο ευκολα τον καταπολεμαμε!
Παράθεση

Προσθήκη νέου σχολίου


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση